สิ่งที่มักเข้าใจผิด! ตรวจลิฟต์ กับ ปจ.1 คนละอย่างกัน

ถ้าคุณเป็นเจ้าของโรงงาน วิศวกรโรงงาน ฝ่ายซ่อมบำรุง หรือ จป.วิชาชีพ อาจเคยได้ยินประโยค “ถึงรอบแล้ว ช่วยเรียกวิศวกรมาตรวจลิฟต์ ปจ.1 ให้หน่อย”

หรือเวลาขอใบเสนอราคาอาจแจ้งสั้น ๆ ว่า

“ขอราคาตรวจลิฟต์ ปจ.1 ประจำปี”

คำนี้ถูกใช้กันจนติดปาก แต่จริง ๆ แล้วมีจุดที่เข้าใจคลาดเคลื่อนอยู่ เพราะ การตรวจลิฟต์ประจำปี กับ ปจ.1 ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

เพราะ ปจ.1 เป็นแบบทดสอบที่ใช้กับปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ ไม่ใช่การตรวจลิฟต์ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานมีคำตอบในประเด็นนี้โดยตรงว่า การนำแบบ ปจ.1 ซึ่งกำหนดไว้สำหรับปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่มาใช้บันทึกการทดสอบลิฟต์นั้นไม่สอดคล้องกับที่กฎหมายกำหนด

แต่สิ่งที่สำคัญกว่าการเรียกชื่อเอกสารให้ถูกก็คือ

โรงงานที่มีการใช้งานลิฟต์ ต้องจัดให้มีการตรวจและทดสอบลิฟต์ตามรอบที่กฎหมายกำหนด โดยงานตรวจประจำปีนี้เป็นงานที่ควรดำเนินการอย่างถูกต้อง พร้อมผลการตรวจและทดสอบที่สามารถใช้เป็นหลักฐานได้

“ตรวจลิฟต์ ปจ.1” ทำไมถึงเป็นคำที่เรียกผิด?

สาเหตุที่หลายโรงงานเกิดความสับสน เป็นเพราะทั้ง ลิฟต์ และ ปั้นจั่นหรือเครน ต่างก็เป็นอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการ “ยก”

โดยเฉพาะในโรงงานอุตสาหกรรมที่อาจมีทั้ง

• ลิฟต์ขนของ
• ลิฟต์โดยสาร
• Overhead Crane
• Gantry Crane
• Jib Crane
• Mobile Crane

เมื่อถึงรอบตรวจประจำปีจึงอาจถูกเรียกรวม ๆ ว่าเป็น “งานตรวจเครื่องยก” และทำให้หลายคนเข้าใจว่าเอกสารที่ใช้ก็เป็นชุดเดียวกัน หรือคือสิ่งเดียวกัน

แต่ในทางกฎหมาย ลิฟต์และปั้นจั่นถูกกำหนดแยกออกจากกัน และมีรายละเอียดการตรวจและทดสอบแตกต่างกัน

ปจ.1 ใช้กับปั้นจั่น ไม่ใช่ลิฟต์

แบบ ปจ.1 ใช้สำหรับการทดสอบปั้นจั่นชนิดอยู่กับที่ เช่น ปั้นจั่นบางประเภทที่ติดตั้งประจำอยู่กับโครงสร้างหรือพื้นที่

ดังนั้น ถ้าโรงงานมีปั้นจั่นที่เข้าข่าย การ ตรวจเครน / ตรวจปั้นจั่น จึงเป็นงานที่เกี่ยวข้องกับเอกสาร ปจ. ตามประเภทที่กฎหมายกำหนด

แต่ถ้าเครื่องจักรที่กำลังตรวจคือ ลิฟต์ ไม่ว่าจะเป็นลิฟต์โดยสารหรือลิฟต์ขนส่งวัสดุ การตรวจและทดสอบต้องดำเนินการตามข้อกำหนดสำหรับลิฟต์ ไม่ใช่นำแบบ ปจ.1 มาใช้แทน

จำง่าย ๆ

ปจ.1 → ปั้นจั่น

ตรวจลิฟต์ → เอกสารผลการตรวจและทดสอบลิฟต์

แล้วโรงงานต้องตรวจลิฟต์ประจำปีหรือไม่?

ต้องจัดให้มีการทดสอบตามรอบ ตามกฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ พ.ศ. 2564 กำหนดไว้ในข้อ 45 ว่า นายจ้างต้องจัดให้มีการทดสอบชิ้นส่วนและอุปกรณ์ของลิฟต์หลังจากติดตั้ง และเมื่อมีการใช้งานต้องทดสอบ อย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง

นี่จึงเป็นส่วนที่โรงงานไม่ควรมองข้าม เพราะงานที่ Verifytech Engineering ให้บริการไม่ได้เป็นเพียงการเข้ามา “เช็กลิฟต์ว่ายังขึ้นลงได้หรือไม่” แต่เป็นงาน ตรวจและทดสอบลิฟต์ประจำปีโดยวิศวกร เพื่อประเมินสภาพ ระบบการทำงาน และความปลอดภัยของลิฟต์ พร้อมจัดทำเอกสารผลการตรวจสอบให้เหมาะสมกับประเภทของเครื่องจักร

ตรวจลิฟต์โดยวิศวกรประจำปี ตรวจอะไรบ้าง?

การตรวจลิฟต์ประจำปีไม่ได้ดูเฉพาะว่าลิฟต์ “วิ่งได้หรือไม่ได้”

วิศวกรจะต้องพิจารณาชิ้นส่วน ระบบการทำงาน และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของลิฟต์ตามประเภท คุณลักษณะ และคู่มือของเครื่องนั้น

รายการตรวจอาจแตกต่างกันตามชนิดและระบบของลิฟต์ แต่โดยหลักจะให้ความสำคัญกับส่วนที่เกี่ยวข้องกับการทำงานและความปลอดภัย เช่น

1. ตรวจระบบขับเคลื่อนและระบบเบรก

ตรวจสภาพและการทำงานของระบบที่ใช้ขับเคลื่อนลิฟต์ รวมถึงระบบเบรก เพื่อประเมินว่าสามารถทำงานและหยุดลิฟต์ได้อย่างเหมาะสม

2. ตรวจสลิงและอุปกรณ์รับน้ำหนัก

สำหรับลิฟต์ที่ใช้ระบบสลิง จะมีการตรวจสภาพของลวดสลิง จุดยึด รอก และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อประเมินการสึกหรอหรือความผิดปกติที่อาจส่งผลต่อความปลอดภัย

3. ตรวจระบบประตูและ Door Interlock

ระบบประตูเป็นหนึ่งในระบบความปลอดภัยที่สำคัญ ต้องตรวจสอบการทำงานของประตูและระบบ Interlock เพื่อป้องกันการเคลื่อนที่ของลิฟต์ในสภาวะที่ไม่ปลอดภัย

4. ตรวจระบบ Safety และอุปกรณ์ความปลอดภัย

ตรวจอุปกรณ์และระบบที่เกี่ยวข้อง เช่น Safety Gear, Governor, Limit Switch, Emergency Stop และอุปกรณ์ป้องกันอื่น ๆ ตามระบบของลิฟต์แต่ละประเภท

5. ตรวจระบบไฟฟ้าและระบบควบคุม

ตรวจสอบอุปกรณ์ควบคุม ระบบไฟฟ้า ตู้ควบคุม สวิตช์ และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของลิฟต์

6. Test load ลิฟต์

อีกส่วนสำคัญของงานตรวจประจำปีคือ การ Test load ลิฟต์ หรือการทดสอบรับน้ำหนัก

กฎหมายกำหนดว่าการทดสอบรับน้ำหนักของลิฟต์ต้อง ไม่น้อยกว่า 100% ของน้ำหนักการใช้งานสูงสุดที่ผู้ผลิตกำหนด

ดังนั้น Test load ลิฟต์จึงไม่ใช่เพียงการนำตุ้มน้ำหนักเข้าลิฟต์แล้วทดลองขึ้น-ลง แต่เป็นส่วนหนึ่งของการตรวจและทดสอบเพื่อประเมินการทำงานของลิฟต์ภายใต้ภาระจริงตามพิกัดที่กำหนด

แล้วโรงงานของคุณถึงรอบตรวจสอบลิฟต์ประจำปีแล้วหรือยัง?

หากไม่แน่ใจว่าลิฟต์ต้องตรวจอะไร ต้องเตรียม Test load เท่าไร หรือควรจัดเตรียมเอกสารอย่างไร สามารถส่งรายละเอียดลิฟต์ให้ทีม Verifytech Engineering ช่วยประเมินขอบเขตงานก่อนเข้าตรวจได้

ตรวจให้ตรงประเภท ทดสอบให้ครบ และให้วิศวกรดูแลตั้งแต่ต้น

สนใจติดต่อหรือสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติม
📥 Line OA: @051neppa หรือ https://lin.ee/vSQu3k7R
📞 โทร: 082-083-6222